พฤติกรรมของคนเรามักเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด ไม่ว่าจะเป็นจากเหตุการณ์หนึ่งเป็นอีกเหตุการณ์หนึ่ง ช่วงเวลาหนึ่งเป็นอีกช่วงเวลาหนึ่งหรือแม้กระทั้งเสี้ยววินาทีหนึ่งไปสู่เสี้ยววินาทีหนึ่ง สิ่งหนึ่งที่ถือว่ามั่นคงถาวรมาตลอดคือ “พื้นฐานของพฤติกรรมมนุษย์”
หรือที่เรียกว่า “นิสัย” ทุกวันนี้แค่เราก้าวเท้าออกจากบ้านก็เจอเรื่องท้าทายในชีวิตต่างๆ มากมายปัญหารถติดเอยเสียงแจ้งเตือนจาก Line ที่ต้องค่อยจดจ่อกับมันว่าเช้านี้จะมีเรื่องอะไรที่น่าตื่นเต้นที่ทำงานอีกนะ
และนี่ยังไม่ได้พูดถึงช่วงชีวิตที่ผ่านมา บางคนพบเจอกับความบาดเจ็บทั้งร่างกายและจิตใจ
บาดแผลเหล่านั้นมันสอนบทเรียนอย่างหนึ่งให้เรา นั้นคือการเปลี่ยนแปลงนิสัยเล็กๆ ที่ดูแล้วมันน่าจะไม่มีอะไรเกิดขึ้นในช่วงแรก แต่มันจะค่อยๆ กลายเป็นผลลัพธ์ที่ยิ่งใหญ่เพียงแค่เรามีวินัยกับมันอย่างต่อเนื่องบวกด้วยความอดทน
ค้นหาศักยภาพที่ซ้อนเร้น
ค่อยๆ ก้าว ค่อยๆ ปรับปรุงพัฒนาสิ่งเล็กๆ จนมันร้อยรวมกันเป็นผลลัพท์ที่รวดเร็วเกินคาดคิด อะไรก็แล้วแต่เมื่อเราตั้งใจเปลี่ยนพฤติกรรมมอะไรบ้างอย่างในทางที่ดีขึ้นในช่วงแรกดูเหมือนมันไม่มีการเปลี่ยนแปลงอะไร
ความคิดหนึ่งในหัวเราจะถามว่า เรามาถูกทางไหมนะ หรืออาจเดินหลงทาง จนทำให้หลายคนล้มเลิกความตั้งใจเพราะเวลาทำให้เส้นแบ่งของความล้มเหลวและความสำเร็วมันชัดเจนขึ้น เวลามันส่งผลดีก็ต่อเมื่อเราป้อนสิ่งดีให้กับมันและมันกลายเป็นมิตรเรา ตรงกันข้ามนิสัยที่ไม่ดีเวลาจะกลายเป็นศัตรูเรา
เพื่อให้เห็นภาพของกอไผ่มันเจริญเติบโตขึ้นมาโดยที่เราแทบไม่ทันสังเกตเห็นในช่วง 5 ปีแรก เพราะก่อนหน้านี้มันแตกรากเหง้าเติบโตอยู่ในดินวันละนิดวันละหน่อย
ช่วงวันๆ หนึ่งแทบจะไม่เห็นการเติบโตของไผ่ จนกระทั้งถึงเวลาหนึ่งมันก็แตกหน่อพุ่งขึ้นกลางอากาศได้ถึง 5 เมตร ใช้เวลาเพียงแค่ 1 เดือนครึ่งเท่านั้นเอง เพราะฉนั้นการสร้างนิสัยที่ดีได้จึงใช้เวลาในกระทำและความความพยามเพื่อไปให้ถึงเป้าหมายที่วางไว้
จะสำเร็จได้ต้องมีสองสิ่งคือ เป้าหมายและกระบวนการ
เป้าหมายคือเส้นชัยของความสำเร็จ แต่สิ่งที่จะทำให้เราไปถึงเส้ยชัยได้อย่างมั่นคงและมีความสุขกับการได้ทำมันเขาเรียกว่า การเน้นที่กระบวนการ
นิสัยกำหนดตัวตน ตัวตนกำหนดนิสัย
เคยไหมครับเวลาตั้งใจรักษานิสัยที่ดีให้อยู่ต่อเนื่อง ทำได้แค่ช่วงเดียว ทั้งที่หาวิธีเพื่อให้เกิดแรงจูงใจสุดท้ายสิ่งที่ทำไม่มีความหมาย
มีวิธีการเปลี่ยนง่ายๆ คือเราต้องเปลี่ยนให้นิสัยกลายเป็นส่วนหนึ่งของตนเราเสียก่อน
การเปลี่ยนให้นิสัยกลายเป็นตัวตน
- เป้าหมายไม่ใช่การอ่านหนังสือ แต่กลายเป็นนักอ่าน
- เป้าหมายไม่ใช่การวิ่งมารทอน แต่กลายเป็นนักวิ่ง
- เป้าหมายไม่ใช่กลายเป็นนักดนตรี แต่กลายเป็นนักดนตรี
พฤติกรรมที่เราทำอยู่ตลอดมันมักสะท้อนตัวตนของเรา และการกระทำของเรายังทำให้เราเชื่อว่าเราเป็นคนแบบไหน
ยิ่งเราแสดงพฤติกรรมที่ดีออกมาอย่างซ้ำๆ ครั้งแล้วครั้งเล่าสิ่งนี้มันจะเสริมแรงตัวตนเราให้เกิดพฤติกรรมนั้นหรือที่จะอธิบายให้เข้าใจมากขึ้น คือการทำอย่างนั้นซ้ำๆ และจงเชื่อในความเป็นตัวตนของเราเองเท่านั้น
นิสัยเกิดขึ้นได้อย่างไร
เคยคิดกันไหมครับว่าเราผูกเชือกรองเท้าข้างเดิมก่อนทุกครั้งเสมอ ถอดปลั๊กเต่ารีดหลังรีดผ้าเสร็จ เปลี่ยนเสื้อผ้าทำงานมาเป็นชุดลำลองหลังกลับมาบ้าน ดูเหมือนว่ามันเกิดขึ้นอย่างอัตโนมัติ
สิ่งนี้เองเรียกว่า การขุดร่องสมองให้เกิดการสร้างวงจรนิสัยใหม่ขึ้นมา
วงจรนิสัยหรือที่เรียกอีกอย่างว่าวงจรสะท้อนกลับที่ทำงานอยู่เบื้องหลังการกระทำทุกอย่างของมนุษย์เราโดยประกอบด้วยกระบวนการสร้างนิสัย 4 ขั้นตอน ได้แก่
1. ปัจจัยกระตุ้นต่างๆ เงินทอง ชื่อเสียง อำนาจ การได้รับการยอมรับ มิตรภาพที่มีร่วมกัน ทั้งหมดที่ว่ามานี้เกี่ยวข้องกับการอยู่รอดและการสืบพันธ์ทั้งสิ้นทำงานเบื้องหลังสิ่งต่าง ที่เรากระทำลงไปเพื่อนำเราไปสู่ความปรารถนา
2. ความปรารถนา ทำงานต่างกับปัจจัยกระตุ้นคือควบคุมนิสัยทุกอย่าง ที่มีแรงจูงใจและความปรารถนาเป็นตัวขับเคลื่อน …นึกถาพถึงการแปรงฟันหลังมื่ออาหารจริงๆ แล้วเราอยากจะแปรงมันหรือเราอยากมีปากสะอาดกันแน่ เพราะฉนั้นการอยากมีฟันสะอาดคือปัจจัยกระตุ้นจนกลายเป็นความปรารถณาซึ่งส่งผลให้มีการตอบสนองนั้นคือ การแปรงฟัน
3. การตอบสนองคือนิสัยที่แท้จริงเราที่แสดงออกมาทางความคิดหรือการกระทำ ควบคุมโดยแรงจูงใจ สมมุติว่าอยากลดน้ำหนักให้ได้ 10 Kg ภายในหนึ่งเดือนที่ขาดอยู่คือแรงจูงใจ
ไหนจะแรงต้านจากปัจจัยภายนอกต่างๆ รวมถึงการใช้ความพยามที่มากเกินไป สุดท้ายเราก็จะไม่ทำมันอีก
4. รางวัลคือเป้าหมายสุดท้ายของทุกๆ การกระทำที่ผ่านมาวนกลับไปที่ปัจจัยกระตุ้นการเห็นน้ำหนักลดลง 10 kg
การสร้างนิสัยที่ดีได้ง่ายๆ ด้วยกฎง่ายๆ 4 ข้อ
- การสร้างความชัดเจน
- ทำให้น่าดึงดูดใจ
- ทำให้เป็นเรื่องง่าย
- ความพึงพอใจ
เริ่มการมีสติรู้ตัวและการประเมินนิสัยคนส่วนใหญ่มักคิดว่ารอให้เกิดแรงบรรดาลใจแล้วผมและฉันจะเริ่มทำสิ่งนั้นสิ่งนี้ ทั้งที่ความเป็นจริงแล้วความชัดเจนและแผนปฎิบัติคือสิ่งที่เราต้องลงมือทำมากว่าเช่น
ฉันจะทำสมาธิเป็นเวลา10 นาที ก่อนนอนเวลา 20:00 น. ทุกวันที่เตียงนอน
ผมจะออกกำลังกายโดยการวิ่งเป็นเวลา 30 นาที ตอนเวลา 17:00 น. ที่ถนนหน้าบ้าน
นี้คือตัวอย่างแบบคราวๆ ของการระบุเวลาและสถานที่เพื่อฝึกนิสัยนั้นๆ ให้คงอยู่ตลอดไป
เมื่อเกิดนิสัยหนึ่งขึ้นมาแล้วลำดับต่อไปคือการต่อยอดนิสัยซึ่งนำพานิสัยหนึ่งต่อไปอีกนิสัยหนึ่งเช่นตอนเช้าหลังจากที่ผมดื่มกาแฟเสร็จ หลังจากนั้นผมจะอ่านหนังสือเป็นเวลา 30 นาที หลังจากอ่านหลังเสร็จผมจะทบทวน To-Do-List สำหรับวันนี้อีก 30 นาทีต่อไปอย่างนี้อย่างต่อเนื่อง
พฤติกรรมคนเราจะเปลี่ยนแปลงได้ต้องอาศัยอีกหนึ่งสิ่งคือสภาพแวดล้อมและสถานที่ที่เราอยู่มันคือสิ่งที่สำคัญมากเลยทีเดียวเพราะสภาพแวดล้อมเปรียบเหมือนมือที่มองไม่ที่มันกำหนดพฤติกรรมของเราอยู่ถ้าอยากเปลี่ยนนิสัยต้องเริ่มจากการเปลี่ยนแลงสิ่งแวดล้อมใหม่ๆ
วิธีสร้างพฤติกรรมใหม่ๆ กับสถานที่ใหม่หรือ หนึ่งพื้นที่หนึ่งการใช้สอย
สิ่งแวดล้อมที่คงที่คือสถานที่เพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อกิจกรรมนั้น ซึ่งจะเป็นสิ่งแวดล้อมที่ช่วยสร้างนิสัยให้เกิดขึ้นได้ง่าย
ในโลกปัจจุบันเราต้องอาศัยอยู่กับสิ่งยัวยุเหล่านี้และสิ่งนี้มันทำให้สัญชาตณานความเป็นมนุษย์เราปั่นป่วนไปหมดเรามีสมองเหมือนบรรพบุรุษแต่คนในยุดบรรพบรุษเราไม่เคยมีสิ่งพวกนี้
เคล็บลับที่จะทำให้เราเกิดพฤติกรรมใดๆ เราต้องทำให้พฤติกรรมนั้นน่าดึงดูดใจนเสียก่อน เริ่มจากการทำความเข้าใจว่า ความอยากคืออะไรมันทำงานอย่างไร
ความคาดหวังซึ่งนำมาด้วยรางวัลเป็นปัจจัยกระตุ้นไปสู่แรงขับสารสื่อประสาทในสมองที่เรียกว่า โดปามีน สารนี้มันตั้งต้นให้เราหลงไหลการได้รับรางวัลเช่น การได้รับยอดไลน์ใน Facebook การได้รับคำชมจากคนรอบข้าง การได้รับของที่ตัวเองสั่งไว้มาส่งและอีกมากมาย
เคล็บลับการใช้สิ่งล่อใจ ให้หากิจกรรมหรือสิ่งที่เราชอบทำควบคู่กันไปโดยให้เริ่มจาก สิ่งที่ต้องทำและตามด้วยสิ่งที่อยากทำตัวอย่างเช่น
- หลังจากออกวิ่งตอนเย็นเสร็จแล้วผมจะกลับมานั่งดูซีรีย์ที่ชอบอีก 2 ตอน
- ออกวิ่ง = ต้องทำ
- ดูซีรี่ย์=อยากทำ
- หลังจากผมนั่งสมาธิครบ 30 นาที จากนั้นผมจะเข้านอนแต่หัวค่ำ
- นั่งสมาธิ = ต้องทำ
- เข้านอน = อยากทำ
ในประวัติศาตร์ชาติพันธุ์อันยาวนานของมนุษย์ คนที่รู้จักให้ความร่วมมือและปรับตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ ย่อมจะอยู่รอดได้ดีกว่า
ลูกต้องสอบให้ได้คะแนนดีฉันภูมิใจในตัวคุณเราต้องได้ชัยชนะในการแข่งขัน ทั้งหมดนี้คือความต้องการการยอมรับจากสังคมเรามักเลือกที่จะเดินเส้นทางที่วางไว้จากครอบครัวหรือสังคม
มันจึงนำมาซึ่งนิสัยประจำวันของเราที่จะยึดติดเรื่องบรรทัดฐานเหล่านี้ไว้แม้มันอาจไม่ได้สำคัญกับเราเลยก้ตามอย่างที่นักปรัชญาชาวฝรั่งเศษนามว่ามิเชล เดอ มงแต็ง เขียวไว้ว่า “ขนบธรรมเนียมและหลักการดำเนินชีวิตในสังคมมักกวาดตอนเราให้ไหลไปตามกระแสของมัน”
แต่จริงๆ แล้วเราสามารถเลือกได้ว่าเราจะเปลี่ยนนิสัยที่ดีได้ด้วยการพาตัวเองเข้าไปอยู่ในพฤติกรรมที่เราปรารถนา และหากลุ่มคนที่มีบุคลิกเหมือนเราสองสิ่งนี้ที่จะสามารถทำให้เราหลุดพ้นจากกระแสสังคมได้เช่นกัน
ค้นหาต้นต่อของนิสัยเกิดจากปัจจัยกระตุ้นที่เข้ามาด้วยการมองเห็นและสมองประมวลผลลัพท์ออกมาตัวอย่างเช่นตอนเราขับรถแล้วติดไฟแดงอยู่เมื่อเกิดไฟเขียวสิ่งที่เราต้องทำคือเหยียบคันเร่งเพื่อไปให้ถึงจุดหมาย
คนสองคนเห็นบุหรี่ม้วนเดียวกันอีกคนอยากสูบแต่อีกคนอยากเดินหนี ปัจจัยกระตุ้นเดียวกันนี้คือความแตกต่างระหว่างการเกิดนิสัยดีกับไม่ดี มันอยู่ความคิดของทั้งสองคนคาดการณ์สิ่งที่ทำนั้นอย่างไรต่างหาก ระหว่างดีกับไม่ดี
ลงโปรแกรมที่ดีใส่สมองเพียงแค่เปลี่ยนคำว่า “ต้องทำ” มาเป็น “โอกาส” แทนพรุ่งนี้ฉันต้องไปวิ่งให้เปลี่ยนเป็นได้เวลาฝึกความอดทนเพื่อชีวิตที่ดีขึ้นแล้ว
การทำสมาธิมักถูกรบกวนด้วยความคิดที่ผุดขึ้นมาแต่เราสามารถมองอีกมุมหนึ่ง ว่าสิ่งรบกวนมันคือเครื่องพิสูจน์สมาธิของเรามันจำต้องมีไว้
การสร้างทัศนคติเชิงบวกเหล่านี้ช่วงสร้างแรงจูงใจให้เราอยากทำนิสัยที่ดีในทุกๆ วันแม้มันจะเล็กน้อยแต่ถ้าเราทำอยู่เป็นประจำอย่างสม่ำเสมอผมเชื่อว่าพฤติกรรมที่ทำได้อยากมันสามารถเปลี่ยนให้น่าดึงดูดใจมากขึ้นครับ
การจะไปให้ถึงเป้าหมายของความสำเร็จในด้านใดด้านหนึ่งของชีวิตปัจจัยที่สำคัญที่สุดคือเรื่องของช่วงเวลาในการลงมือกระทำสิ่งนั้นซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็นช่วงระยะฝึกฝนและช่วงลงมือปฎิบัติ
อะไรก็ตามเราทำมันอย่างต่อเนื่องบ่อยๆ สิ่งนี้เรื่องว่าการทำซ้ำ การทำซ้ำคือจุดเริ่มต้นสร้างพฤติกรรมนิสัยใหม่ๆ ที่ช่วงแรงเราต้องใช้ความพยายามอยากมากและพอเราใช้ความพยามไปถึงจุดๆ หนึ่งมันจะง่ายต่อการกระทำของเราจนเกิดเป็นการกระทำที่อัตโนมัติ
ตัวอย่างของผมเองในวัยเด็กที่กลัวการว่ายน้ำมากถึงขั้นที่เกิดความคิดที่ว่าชาตินี้เราจะไม่ลงน้ำเด็ดขาด แต่พอเราได้ลองและฝึกฝนเริ่มจากจุดเล็กๆ ที่เกาะตามชายตลิ่งและค่อยขยับออกนอกตลิ่งไปทีละนิดทำแบบนี้ในความถี่ที่มากพอ สุดท้ายผมก็สามารถว่ายน้ำได้สำเร็จ
กฎ 2 นาที เป็นอีกวิธีการสร้างนิสัยเล็กๆ ที่ได้ผลลัพธ์ที่ยิ่งใหญ่ที่เช่นกัน ให้เราลองเริ่มอ่านหนังสือให้ได้ 2 นาทีแล้วหยุดอ่าน ให้วิ่ง 2 นาทีแล้วหยุดวิ่ง ทำอย่างนี้ซ้ำๆ ให้เกิดเป็นนิสัยพื้นฐานก่อนแล้วหลังจากนั้นจะกลายไปเป็นนิสัยที่ขึ้นอย่างแน่นอน
ที่นี้ลองเปลี่ยนมาสำรวจหน่อยว่าเราจะกำจัดนิสัยที่ไม่ดีและทำให้มันเกิดขึ้นอย่างอัตโนมัติของเราได้อย่างไรสิ่งสำคัญคือทำให้มันเป็นเรื่องที่เราไม่สะดวกที่จะทำมันซะ ง่ายๆแค่นี้เลย และมันยังผลต่อการย่อมลงทุนทำครั้งเดียวแล้วได้ผลดีระยะยาวอีกด้วยด้วย
การที่เราจะเริ่มออกกำลังกายเพื่อการมีสุขภาพที่แข็งแรง หุ่นที่ดี อารมณ์ที่ดี เริ่มต้นคือต้นคือต้องทำให้สิ่งนี้เป็นเรื่องที่ทำแล้วพอใจสำหรับเราก่อน
อย่างเช่นเริ่มจากการตั้งเป้าว่าเดือนนี้ต้องออกกำลังกายให้ได้วันละ 20 นาที ความเหนื่อยต้องเสริมแรงด้วยการดูซีรีย์ที่เราชอบ 2 ตอน สุดท้ายมันจะกลายเป็นพฤติกรรมที่เราสามารถทำได้ง่ายขึ้นในระยะยาว
กฎข้อแรกในการฝึกฝนนิสัยคือ อย่าหยุดหรือเลิกกลางคัน โดยไม่จำเป็น
ชาร์ลี มังเกอร์
จงอย่าแหกกฎถือว่าเป็นคติประจำใจของผู้ที่ต้องการติดตามผลของนิสัย Habits Tracking เช่นเราบันทึกการออกกำลังกาย จดบันทึกเรื่องอาหารการกิน เพื่อเป็นตัวชี้วัดว่าเราทำนิสัยนั้นต่อเนื่องและช่วยให้เห็นผลลัพธ์ที่ชัดเจน
เครื่องมือที่ผมแนะนำเลยคือ Notion App
ประโยนช์ของการจดบันทึกการติดตามนิสัย
- ช่วยให้เตือนเราว่ามีสิ่งที่ต้องลงมือกระทำ
- เกิดแรงจูงใจเมื่อเห็นสิ่งที่ทำแล้วพัฒนาไปทีละขั้น
- เกิดความพอใจและอย่าทำต่อไปเรื่อยๆ
ไม่มีใครย่อมไม่เจอปัญหาในชีวิตในระหว่างทางมักถูกขัดจังหวะอยู่บ่อยๆ เมื่อเกิดเรื่องแบบนี้จงจำไว้ว่า เราจะไม่ผิดซ้ำสอง เเมื่อล้มแล้ว ต้องกลับขึ้นมาได้ให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้
ทำให้เห็นผลแบบก้าวกระโดด
วอร์เรน บัฟเฟตต์ เป็นนักลงทุนแนวเน้นคุณค่าหนึ่งในมหาเศรษฐีระดับโลกของอเมริกาเคยกล่าวไว้ในหนังสือ The Snow Ball ตัวเขาโชคดีแค่ไหนที่ได้เกิดมาและเติบโตในอเมริกา ประเทศแห่งโอกาศสิ่งการสร้างนวัฒกรรมที่ล่ำหน้า
สิ่งแวดล้อมและสถานที่ที่เราอาศัยอยู่เป็นตัวกำหนดทิศทางความสำเร็จของเราอย่างมากทั้งนี้ยังรวมถึงการเข้าใจบุคลิกของตัวเรา
เราเป็นคนแบบไหนใน 5 ลักษณะนี้
- เป็นคนอยากรู้อยากเห็นมีความคิดสร้างสรรค์
- เป็นคนวางแผนก่อนเสมอ เป็นคนง่ายๆ เป็นตัวของตัวเอง
- เป็นคนชอบเข้าสังคม ( Extroverts) และไม่ชอบเข้าสังคม (Introverts)
- เป็นมิตรกับทุกคนเห็นอกเห็นใจผู้อื่น
- วิตกกังวนอ่อนไหว สงบนิ่ง อารมณ์มั่นคง
ลองสำรวจว่าเราเป็นคนที่ตรงกับบุคลลิกไหนใน 5 ลักษณะนี้ไม่มีลักษณะไหนที่ดีไปกว่ากันขอเพียงแค่เราเลือกทำพฤติกรรมที่เราถูกต้องกับตัวเราแค่นั้นพอ
ถ้าเราเบื่อกับการต้องมานั่งทำตามเป้าหมายในแต่ละวันหนึ่งในเคล็คลับเลยคือ “กำจัดความเบื่อหน่าย” พยามหาทางทำต่อเนื่องสม่ำเสมอแม้เรารู้ว่าเรากำลังเบื่ออยู่ก็ตาม
มันคือธรรมชาติของมนุาย์ที่มักเบื่ออะไรง่ายๆ เพราะเราแสวงหาสิ่งใหม่อยู่เสมอ เพราะแบบนี้คนที่สร้างผลิตภัณฑ์ที่คิดออกแบบสินค้าหรือบริการใหม่ๆ เพื่อให้ผู้ใช้ได้สัมผัสกับประสบการณ์ที่ต่างไปจากเดิม
การออกแบบ UX (User Experience) เพื่อเพิ่มประสบการณ์ของผู้ใช้งานให้ง่ายและอยากให้เรากลับมาใช้อีกในครั้งต่อไป
การควบคุมการเบื่อหน่ายให้ได้เหมือนเป็นทางออกที่ดีที่สุด เราต้องทำอยากต่อเนื่องเหนื่อยก็หยุดพักบ้างให้เวลาตัวเองได้คิดทบทวน หรือถ้าคิดไม่ออกอย่าฝืน ออกไปหาสถานที่นั่งแบบไม่ต้องคิดอะไรเลยดูบ้างซึ่งเวลานั้นเราอาจได้แรงกายแรงใจพร้อมไอเดียใหม่ๆ ก็ย่อมได้ครับ
ทิ้งท้ายสรุปหนังสือเล่มนี้
ความสำเร็จมักมีก้าวแรกเสมอ การที่เราค่อยๆ ทำ ค่อยๆ เริ่มทำมันอย่างค่อยเป็นค่อยไปสม่ำเสมอต่อเนื่องหาวิธีที่จะทำให้เราก้าวได้อย่างต่อเนื่อง เป็นธรรมดาระหว่างทางที่เดินอุปสรรค์ย่อมเกิดขึ้นได้เสมอเราแค่น้อมรับเรียนรู้แก้ไข นิสัยดีๆ ย่อมเกิดขึ้นได้ถ้าเราลงมือทำอย่างต่อเนื่องแม้ว่าในช่วงเวลาหนึ่งเราไม่อยากทำแล้วตาม ทำมันไปเถอะครับแล้วเราจะหลงรัก “นิสัยที่ดีไปตลอดกาล” เป็นกำลังใจให้ครับ
